ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
535
سفرنامه شاردن ( فارسى )
مانند يكى از بزرگان دولتمند موسوم به ملك ساخته شده بدين نام موسوم شده است . دو دروازهء ديگر روياروى هم يكى در شمال شرق و ديگرى در جنوب شرق واقعاند ، و يكى دروازهء قم ، و ديگرى دروازهء اصفهان ناميده مىشود . شهر و حومهء آن - كه بسى زيباتر از خود شهر است - شش هزار و پانصد خانه ، چهل مسجد ، سه مدرسه و بيش از دويست باب امامزاده دارد . مسجد جامع بزرگترين و باشكوهترين مساجد شهر ، و داراى منارهايست كه از سنگهاى عظيم ساخته شده ، مؤذنان بر اين مناره بالا مىروند و در وقت معين اذان مىگويند . اين مسجد بزرگ و منارهء آن از روزگاران مجد و عظمت مسلمانان قرون اوليهء اسلامى كه ايران را ويران كردند بهجا مانده است . خانههاى كاشان برخى از گل و خشت ، و بعضى از آجر ساخته شده ، و رويهم رفته خانههاى خوش ساخت و خوب و باشكوه كم دارد . اما در عوض بازارها و گرمابههايش عالى است . همچنين كاروانسراهاى متعدّد و بزرگ دارد . بهترين آنها كاروانسراى شاهى است كه بيرون شهر مجاور دروازهاى كه رو به مشرق دارد ساخته شده است . اين كاروانسرا كه زيباترين و بهترين و كاملترين كاروانسراهاى ايران است چهار گوشه مىباشد . طول هر ضلعش از طرف داخل دويست قدم هندسى است . دو طبقه است و در سرتاسر زير طبقهء پايين بنايى است كه مخصوص توقّف چهارپايان مىباشد . ارتفاع اين بنا از طرف صحن به اندازهء قامت انسان ، و از كف اتاقها برابر چهار شست مىباشد . طولش هشت پاست ، و روى آن با سنگهاى مرمر سفيد ظريف و شفافى كه مانند سنگ سماق مىدرخشد پوشيده شده است . هر يك از دو طرف طبقهء اول پانزده آپارتمان ، و در دو طرف ديگر ده آپارتمان ساخته شده . افزون بر اين در وسط ساختمانى است كه پنج اتاق دارد . آپارتمانهاى ديگر يك اتاق به طول پانزده ، و عرض ده پاست ، در وسط آن بخارى است ؛ و رواقى چهار گوشه در جلو به وسعت ده پا كه نيمهاى از سقف آن پوشيده شده ، به چشم مىخورد . در هر طرف اين رواق كه به سكونت خدمه اختصاص دارد يك بخارى تعبيه شده است . ساختمان طبقات بالا همانند طبقات زيرين است ، و نردهاى به ارتفاع چهارپا در سراسر آن كشيده شده است . در هر ضلع محوّطهء مسدس شكلى كه ميان مدخل واقع شده دكان بزرگى است كه انواع مواد خوراكى ، زغال ، هيمه و علوفه در آنها فروخته مىشود . در ابتداى مدخل سردر بلند و مجلّل و باشكوهى است كه مانند بيشتر